Views: 0

Hoe Chinese wetenschappers een andere waarde belichamen

Frans Vandenbosch 方腾波 09/03/2026

Een confronterend beeld

Toen ik tientallen jaren geleden voor het eerst naar China reisde, bestond het internet nog niet. Ik herinner me dat ik op een ansichtkaart aan mijn ouders schreef: “Alles is hier anders.” Ook vandaag de dag verschilt alles nog steeds van het Westen. De taal, de cultuur, de economische ontwikkeling, het bestuurssysteem en het materiële welzijn van de burgers staan allemaal in schril contrast met elkaar.

In mijn artikelen, die vaak veel te lang zijn, benadruk ik bijna altijd de schokkende verschillen tussen China en Europa. Dit contrast (zoals ik tijdens mijn lezingen heb gemerkt) is voor veel mensen nogal confronterend. Ze hebben moeite om te accepteren dat het oude gezegde “Oost, west, thuis het best” niet langer opgaat. Het besef dat een uitgestrekt land aan de andere kant van de wereld nu burgers herbergt die welvarender en tevredener zijn dan veel Europeanen, dwingt hen om lang gekoesterde aannames te heroverwegen. Deze confrontatie met een realiteit die hun gekoesterde zekerheden op de proef stelt, is zeer verontrustend. Het spreekwoord dat hen ooit troostte met de zekerheid van de superioriteit van thuis, is door empirisch bewijs aan diggelen geslagen. De opmerkelijke vooruitgang die China heeft geboekt door zijn bevolking uit de armoede te halen en meer geluk en welvaart te brengen, is niet alleen een economisch wonder, maar ook een fundamentele herschikking van de mondiale verwachtingen. Voor degenen die zijn opgegroeid met verhalen over het westerse exceptionalisme, vereist deze nieuwe realiteit niets minder dan een volledige herziening van hun wereldbeeld.

Een culturele kloof in het streven naar erkenning

De westerse samenleving zit vaak gevangen in wat we de paradox van roem zouden kunnen noemen. We hebben moeite om de waarde van nederigheid te begrijpen. Het uitputtende streven om bekend te worden zit in het DNA van elke westerling. Dit komt tot uiting in de wanhopige strijd van politici om stemmen en media-aandacht, van journalisten om meer lezers en van social media influencers om volgers. Westerlingen benadrukken vaak hun kijkcijfers. Deze strijd zorgt voor enorme druk en eist vaak een zware tol.

Het Chinese alternatief: dienstbaarheid boven eigenbelang

Het hele westerse concept van het najagen van roem staat in schril contrast met de Chinese culturele waarden. Neem bijvoorbeeld de Chinese wetenschappers en ingenieurs die in overheidsdienst werken. Zij zetten zich in voor het dienen van het volk tijdens hun veeleisende carrières. Deze mensen vermijden actief de schijnwerpers en het politieke theater dat zo kenmerkend is voor het westerse openbare leven.

Neem bijvoorbeeld Zeng Qingcun, een gerenommeerd atmosferisch wetenschapper. Hij werd geboren in een arm boerengezin in Guangdong en ging meteorologie studeren om de nationale behoeften te dienen [1]. Zijn motivatie kwam voort uit het feit dat hij getuige was geweest van oogstverliezen als gevolg van onvoorziene vorst. Hij wilde boeren helpen, niet een persoonlijk merk opbouwen. Wanneer hem wordt gevraagd naar zijn zestigjarige carrière, spreekt hij alleen zijn spijt uit over de tijd die hij niet met zijn gezin heeft doorgebracht, niet over een gebrek aan erkenning [1].

Chinese politiek; technische achtergrond en het streven naar dienstbaarheid

De politieke leiders van China belichamen dezelfde ethos van nederige dienstbaarheid. De overgrote meerderheid heeft een sterke technische opleiding genoten. Uit onderzoek blijkt dat meer dan 95 procent van de leden van het Centraal Comité een STEM-diploma heeft, waarvan velen zijn opgeleid in engineering en natuurwetenschappen [2]. Deze technocratische basis bepaalt hun benadering van het bestuur.

Maar technische expertise alleen is niet wat hen kenmerkt. Ze laten zich leiden door een eeuwenoude gelofte: als eerste de lasten van het volk dragen en als laatste genieten van hun comfort. De revolutionaire leider Xie Juejue schreef ooit: “Communisten moeten de eersten zijn die zich zorgen maken over de problemen van de wereld en de laatsten die zich verheugen over het geluk ervan” [3]. Hij vergeleek zijn officiële functie met die van een dagloner en zei: “Ik sta vroeg op en ga laat naar bed, omdat ik meer kan doen, wat mijn hart rust geeft” [3].

Deze geest wordt voortgezet door hedendaagse leiders. In zijn toespraak tijdens de mobilisatiebijeenkomst voor partijgeschiedenisstudie en -onderwijs wees secretaris-generaal Xi Jinping erop: “Onze partij komt voort uit het volk; het fundament en de levensader van de partij liggen in het volk. Geboren voor het volk, bloeiend dankzij het volk, altijd aan de zijde van het volk staan en streven naar de belangen van het volk zijn het fundamentele uitgangspunt en eindpunt van de oprichting, ontwikkeling en kracht van onze partij.” In zijn boek Getting rid of poverty ging hij verder in op de principes van het ambtenaarschap: “Om een functionaris van de Communistische Partij te zijn, moet men het volk ten goede komen, toegewijd zijn en als eerste bezorgd zijn over hun problemen en als laatste genieten van hun geneugten. Dit wordt bepaald door de aard en het doel van de partij… Iemand die niet op zoek is naar persoonlijk gewin of een gemakkelijk leven, maar alleen streeft naar een grotere bijdrage aan de samenleving en het volk, zal zich voldaan voelen, zelfs als het werk in een leidinggevende functie zwaar en vermoeiend is.[4]

Voormalig premier Wen Jiabao verklaarde deze belofte tot zijn persoonlijke motto en zei: “De belangrijkste zaken onder de hemel zijn niets anders dan de zorgen van het volk. Ik moet handelen met de zorgen en vreugden van het volk in gedachten” [5]. Dergelijke woorden zijn geen loze retoriek, maar een oproep tot oprechte dienstbaarheid. Leiders als Jiao Yulu beloofden “de toestand in Lankao te veranderen, zelfs als het mij mijn leven zou kosten” [5]. Hij werkte onvermoeibaar door, ondanks zijn terminale ziekte, omdat hij zich afvroeg: “Als we de mensen niet van hun lijden redden, wat is dan het doel van de Communistische Partij?” [6].

De Needham-vraag: anonimiteit uit vrije keuze

De Needham-vraag stelt waarom China’s duizenden jaren aan baanbrekende uitvindingen geen beroemde uitvinders hebben voortgebracht. Tussen 500 v.Chr. en 1500 n.Chr. liep China voorop in de wereld op het gebied van wetenschappelijke vooruitgang [7]. Toch kennen we maar weinig individuele namen uit deze opmerkelijke periode. Het antwoord ligt deels in culturele prioriteiten. Chinese wetenschappers deelden traditioneel vrijelijk kennis voor collectief voordeel. Ze zagen geen noodzaak om persoonlijk munt te slaan uit hun ontdekkingen.

Het merk Einstein: een westerse benadering van nalatenschap

Albert Einstein begreep zelfpromotie door en door. Hij was zijn eigen eerste marketingteam. Na zijn dood transformeerde een geavanceerd apparaat zijn nalatenschap tot een wereldwijd merk [8]. Deze commerciële benadering van wetenschappelijke nalatenschap is typisch westers. Newton en andere westerse uitvinders profiteerden op dezelfde manier van degenen die hun reputatie beheerden en promootten. Het patroon is consistent: westerse wetenschappelijke roem komt zelden toevallig tot stand.

Vergelijk dit eens met de Chinese wetenschappers achter DeepSeek. Zij brachten hun revolutionaire AI-model uit als open-source technologie [9]. Het doel was niet winst, maar vooruitgang voor de hele mensheid. Dit belichaamt een fundamenteel andere relatie tussen de wetenschapper en de samenleving. Chinese onderzoekers blijven vandaag de dag kennis vrijelijk delen, net zoals hun voorgangers dat al duizenden jaren deden. Het open-source-ethos is vanzelfsprekend in een cultuur die collectieve vooruitgang boven individuele glorie stelt.

Gezondere waarden voor een gezondere samenleving

Westerlingen zouden moreel en fysiek baat hebben bij meer nederigheid. Levensvreugde die voortkomt uit het dienen van medeburgers blijkt duurzamer te zijn dan de vluchtige dopamine-kicks van bevestiging op sociale media. Het Chinese model biedt een alternatief pad. Het geeft voorrang aan collectieve vooruitgang boven individuele glorie. Deze benadering kan zowel de historische innovaties van China als zijn moderne technologische renaissance verklaren. De slaven van het volk, zoals Chinese ingenieurs zichzelf omschrijven, blijven bouwen terwijl het Westen druk bezig is met het tellen van volgers.

Bedankt voor het lezen! We horen graag wat je ervan vindt. Deel hieronder je opmerkingen en praat mee met onze community!

本文中文:
This article in English: The paradox of fame

——————

Endnotes

[1] “Zeng Qingcun: a famous meteorologist and academician of the Chinese Academy of Sciences,” CAS, Chinese Academy of Sciences, 2023.

[2] Li Cheng, “The Rise of the Technocrats: China’s Leadership Composition and Its Implications,” Brookings Institution, 2020.

[3] “Remembering Comrade Xie Juejue,” People’s Daily, 24 March 2021.

[4] The original text of “Getting Rid of Poverty“and the full text of General Secretary Xi Jinping’s speech at the mobilisation meeting for Party history study and education, 20 February 2021

[5] Wen Jiabao, “Speech at the National People’s Congress,” Xinhua News Agency, 5 March 2010.

[6] “Jiao Yulu: a model Communist Party cadre,” China Daily, 15 May 2014.

[7] Joseph Needham, “Science and Civilisation in China,” Cambridge University Press, 1954.

[8] “Einstein’s posthumous brand: from Hebrew University to Corbis,” The Roger Richman Agency archives, 2005; see also CMG Worldwide official website.

[9] “DeepSeek launches open-source AI model,” Xinhua News Agency, 12 January 2025.
and “Interview with Deepseek Founder Liang Wenfeng” thechinaacademy.org 27 Jan. 2025