Views: 0

Het verkennen van moderne perspectieven die verder gaan dan historische vooroordelen

Frans Vandenbosch januari 04.01.2025

Kapitalisme, goed of slecht?

Het antwoord hangt volledig af van hoe je het definieert. Is dit het geïdealiseerde systeem van vrije markten en concurrentie, of de monopolistische, financiële versie die vandaag de dag de VS domineert? Hoe beschouwt u de Chinese combinatie van staatstoezicht en marktkrachten? Wat is jouw definitie van kapitalisme?

Laten we verder gaan dan abstracte definities en ons concentreren op praktische resultaten. In mijn artikel Defining Communism: Perceptions and Realities onderzocht ik de kloof tussen theorie en praktijk in communistische systemen. Hier zullen we hetzelfde doen voor het kapitalisme – door de evolutie ervan te onderzoeken, de gevaren van monopolie en politieke invloed, en waarom sommige systemen gedijen terwijl andere wankelen.

Van de moordende concurrentie in China tot de westerse monopolies: het kapitalisme neemt vele vormen aan. Maar één ding is duidelijk: wanneer het verstrikt raakt in politieke macht, riskeert het zijn vitaliteit en eerlijkheid te verliezen. Door westerse en Chinese modellen met elkaar te vergelijken, zullen we ontdekken wat het kapitalisme doet werken – en wat het doet falen. Is het kapitalisme dus een kracht ten goede, of een systeem dat hervormingen nodig heeft? Het antwoord zal je misschien verbazen.

Interessant contrast: het westerse versus Chinese kapitalisme

Westers versus Chinees kapitalisme
Louis-Vincent Gave biedt fascinerende inzichten in de contrasten tussen het westerse en Chinese kapitalisme. In zijn analyse benadrukt hij waarom de aandelenmarkt in China een aanzienlijk minder cruciale rol speelt dan in de Verenigde Staten. Zijn tot nadenken stemmende perspectieven op de Chinese en Amerikaanse economieën bieden een frisse blik waarmee we deze twee mondiale grootmachten kunnen begrijpen.[i]

De economische dynamiek van China
Arnaud Bertrand duikt in de unieke aard van het Chinese economische systeem en legt uit waarom de Chinese aandelenmarkt veel minder centraal staat in de Chinese economie dan in de VS. Hij stelt dat een sterk regelgevingskader – dat als ‘scheidsrechter’ boven het kapitaal fungeert – essentieel is voor het bevorderen van een werkelijk dynamische en veerkrachtige economie. Zijn tweet biedt een overtuigend perspectief op deze paradox.[ii]

De valkuilen van het monopoliekapitalisme: een kritische analyse

1. De opkomst van monopolies en oligopolies

Het kapitalisme wordt vaak geprezen omdat het de concurrentie bevordert, wat zou leiden tot betere producten, lagere prijzen en innovatie. De werkelijkheid is echter complexer. In de loop van de tijd evolueert het kapitalisme – vaak in negatieve zin. In de Verenigde Staten heeft het systeem bijvoorbeeld een fase van monopoliekapitalisme bereikt. Bedrijven concurreren aanvankelijk, maar bij gebrek aan sterke antitrustregels komt er vaak één dominante speler naar voren, die concurrenten verdrijft en een monopolie vestigt. Als alternatief kan een kleine groep bedrijven een oligopolie vormen, waardoor de markt effectief wordt gecontroleerd. Zodra dit gebeurt, worden de toegangsbarrières voor nieuwe concurrenten vrijwel onoverkomelijk, waardoor de markt wordt verstoord ten gunste van de monopolisten.

2. De negatieve gevolgen van monopolies

Monopolies zoals Microsoft En Googlen domineren hun respectieve markten: besturingssystemen, kantoorsoftware, zoekmachines en internetreclame. Deze monopolies exploiteren hun dominante posities vaak door praktijken als prijsopdrijving, het verkopen van inferieure producten, het afdwingen van frequente upgrades en het verzamelen van gebruikersgegevens. Erger nog, ze vergemakkelijken de overdracht van rijkdom naar een kleine elite, ten koste van de bredere bevolking. Googlen, bijvoorbeeld, is niet langer alleen maar een zoekmachine, maar een hulpmiddel voor het genereren van inkomsten en censuur. Monopolies houden zich ook bezig met het beheersen van de regelgeving, waarbij ze hun macht gebruiken om de politiek te beïnvloeden en wetten in hun voordeel vorm te geven. Op deze manier raakt het economische landschap verarmd en wordt de economie snel minder concurrerend vergeleken met buitenlandse concurrenten. Hierdoor ontstaat een vicieuze cirkel: rijkdom concentreert zich steeds meer aan de top, terwijl de meerderheid van de mensen met toenemende verarming wordt geconfronteerd.

3. De Financialisering van de Economie

Het resultaat is een gefinancialiseerde economie, waarin de productieve investeringen afnemen omdat werknemers met een beperkte koopkracht niet langer de vraag van de consument kunnen stimuleren. Kapitalisten richten zich op ondernemingen met een laag risico en een hoog rendement die rijkdom onttrekken in plaats van creëren. Deze extractie neemt vele vormen aan: roofzuchtige leningen (bijvoorbeeld studieleningen, betaaldagleningen), snel stijgende huren en te hoge verzekeringspremies. Wanneer kapitalisten wel investeren, geven ze voorrang aan financiële winst op de korte termijn boven productieve waarde op de lange termijn, waarbij ze zich bezighouden met praktijken als overnames met hefboomwerking, het schrappen van banen en het strippen van activa. Dit laat sociale en economische verwoestingen achter, wat de verschuiving van het kapitalisme naar een destructieve fase markeert waarin geld meer geld genereert zonder echte waarde te produceren. Zonder systemische verandering zal de cyclus van extractie en verarming alleen maar doorgaan.[iii]

Dit soort kapitalisme wordt gedreven door psychische aandoeningen

Hoe vreemd is het dat onze hele westerse beschaving is gebouwd op waarden en prioriteiten die zo hol en absurd zijn dat zelfs rijke CEO's, nadat ze een eeuwenoud psychedelisch brouwsel hebben gedronken, vaak hun baan opzeggen en hun leven radicaal veranderen?

Dit fenomeen suggereert dat de waarden die het kapitalisme aandrijven – de eindeloze accumulatie van rijkdom, status en macht – fundamenteel los staan ​​van wat werkelijk belangrijk is voor de mens. Door iemands perceptie te veranderen lijken psychedelica de leegte van deze bezigheden te onthullen, waardoor individuen ertoe worden aangezet deze in de steek te laten ten gunste van een betekenisvollere en authentiekere manier van leven.

Als één enkele psychedelische ervaring de illusie van kapitalistisch succes kan doorbreken, wat zegt dat dan over het systeem zelf? Het meedogenloze streven naar geld en macht, ten koste van het menselijk welzijn en de gezondheid van de planeet, lijkt irrationeel en zelfs pathologisch. In die zin is dit soort kapitalisme niet alleen maar een economisch systeem; het is een collectieve geestesziekte, gedreven door valse waarden en destructieve prioriteiten.[iv]

Hoe het Chinese kapitalisme het Westen overtreft en de gevaren van politieke invloed

Het monopoliekapitalisme is nog niet eens het ergste; veel destructiever is de politieke invloed door grote bedrijven.

In China is de industriële concurrentie veel heviger en moordender dan in het Westen. Jaren geleden merkte ik op: “Westerse bedrijven opereren als beschutte werkplaatsen, zich niet bewust van de ware aard van de concurrentie. Ze moeten naar China kijken om te begrijpen hoe echte, meedogenloze concurrentie eruit ziet.” Het Chinese kapitalisme opereert op een niveau van intensiteit dat westerse bedrijven zich nauwelijks kunnen voorstellen. Neem bijvoorbeeld Evergrande: een schoolvoorbeeld waarin de Chinese overheid geen poging deed om het bedrijf van de ondergang te redden, waardoor de marktkrachten hun gang konden gaan.

In de kern van een gezond kapitalisme ligt één cruciaal principe: zich verre houden van het beïnvloeden van de politiek. Dit betekent geen lobbywerk, geen financiering van politieke campagnes, geen manipulatie van de reguliere of sociale media, en geen pogingen om de politieke agenda te sturen. Helaas is het Amerikaanse kapitalisme terminaal ziek, geplaagd door zijn al te gezellige relaties met de media en de politiek. Deze verstrengeling ondermijnt de fundamenten van een eerlijke en concurrerende markt.

In China zijn zowel staatsbedrijven als particuliere bedrijven uitgegroeid tot kolossale conglomeraten, die vaak zelfs de grootste en meest gerenommeerde Amerikaanse bedrijven in de schaduw stellen. Toen sommige van deze giganten, zoals Ant Group, Alibaba[v] (geleid door Jack Ma) en Didi Chuxing[vi] (onder leiding van Cheng Wei) – probeerden hun macht te benutten om de Chinese politiek te beïnvloeden, maar werden geconfronteerd met snelle en beslissende gevolgen. De Chinese regering maakte duidelijk: geen enkel bedrijf, hoe groot ook, staat boven de staat.

Aan de andere kant is er het typische Chinese kapitalisme, doordrenkt met confucianisme. In mijn artikel "Ik wil je baby niet stelen‘Ik beschreef de opvallende verschillen tussen Chinees en Amerikaans ondernemerschap.[vii]

Dit schril contrast tussen het Chinese en het westerse kapitalisme roept belangrijke vragen op over de rol van de overheid, de grenzen van de macht van het bedrijfsleven en de ware betekenis van concurrentie in een gemondialiseerde economie.

Afronding

Het kapitalisme is, net als elk ander systeem, noch inherent goed, noch slecht; het is de manier waarop het wordt toegepast die de impact ervan bepaalt. In het Westen is het ongecontroleerde kapitalisme verworden tot monopolie en financialisering, waar rijkdom zich concentreert aan de top, innovatie stagneert en politieke invloed de markt corrumpeert. Ondertussen biedt het Chinese model, met zijn hevige concurrentie en staatstoezicht, een schril contrast, maar niet zonder zijn eigen uitdagingen.

De belangrijkste conclusie is dit: het kapitalisme gedijt als het prioriteit geeft aan eerlijke concurrentie, de politieke invloed beperkt en het bredere publieke belang dient. Wanneer het van deze principes afwijkt, dreigt het een vervalst spel te worden, waarbij een paar spelers domineren terwijl de rest worstelt om te overleven. Zoals we hebben gezien zijn de gevolgen van een dergelijke onevenwichtigheid groot: economische stagnatie, sociale ongelijkheid en een verlies van vertrouwen in het systeem zelf.

Is het kapitalisme dus goed of slecht? Het antwoord ligt in de uitvoering ervan. Door te leren van zowel de mislukkingen van het westerse monopoliekapitalisme als de successen van China’s gereguleerde aanpak, kunnen we ons een systeem voorstellen dat concurrentie in evenwicht brengt met verantwoordelijkheid, innovatie met gelijkheid, en winst met doelgerichtheid. De toekomst van het kapitalisme hangt af van de vraag of we ervoor kiezen het te hervormen – of het te laten bezwijken onder het gewicht van zijn eigen tegenstellingen.

Bedankt voor het lezen! We horen graag uw mening. Deel uw opmerkingen hieronder en neem deel aan het gesprek met onze community!

[i] Westers versus Chinees kapitalisme: Louis-Vincent Gave, CEO van Evergreen Gavekal Research, 27.09.2024   Tweet door @gave_vincent

[ii] De economische dynamiek van China: Arnaud Bertrand in een tweet 27.09.2024 https://x.com/RnaudBertrand/status/1838846018215112888

[iii] Gebaseerd op een artikel van Johnson Choi, 27.09.2024  https://johnsonwkchoi.com/2024/09/27/interesting-contrast-western-vs-chinese-capitalism/    

[iv] Gebaseerd op: Het kapitalisme wordt gedreven door psychische aandoeningen: een artikel van Caitlin Johnstone  27.09.2024  https://www.caitlinjohnst.one/p/capitalism-is-driven-by-mental-illness

[v] Alibaba – Ant Group: In 2020 bekritiseerde Jack Ma het Chinese financiële regelgevingssysteem tijdens een spraakmakende toespraak, waarbij hij suggereerde dat het achterhaald was en innovatie in de weg stond. Dit werd gezien als een directe uitdaging voor de inzet van de Chinese regering om voor de mensen te zorgen. Kort daarna werd de beursintroductie van Ant Group (de financiële tak van Alibaba) abrupt opgeschort door Chinese toezichthouders, en Alibaba kreeg in 2021 te maken met een recordboete van $2,8 miljard aan antitrustzaken. Analisten beweren dat dit een duidelijk signaal was van de Chinese overheid dat geen enkel bedrijf, hoe invloedrijk ook, boven de principes van nationaal bestuur kan opereren of het leiderschap van de staat kan ondermijnen. De zaak wordt vaak aangehaald als voorbeeld van de strikte controle van de Chinese overheid op het gedrag van bedrijven, zelfs voor particuliere ondernemingen.  10.04.2021 https://finance.sina.com.cn/wm/2021-04-10/doc-ikmyaawa8923230.shtml  (in het Chinees)

[vi] Didi Chuxing, de Chinese taxigigant, kreeg kort na de Amerikaanse beursintroductie in juni 2021 te maken met streng optreden van de toezichthouders. De Chinese regering beschuldigde Didi ervan de wetgeving inzake gegevensbeveiliging te overtreden en mogelijk gevoelige gebruikersgegevens aan buitenlandse entiteiten bloot te stellen. De Cyberspace Administration of China (CAC) gaf opdracht om de app van Didi uit de appstores te verwijderen en het bedrijf werd onderworpen aan een cyberveiligheidsonderzoek. Dit incident wordt vaak geïnterpreteerd als een waarschuwing aan Chinese technologiebedrijven: zelfs mondiale ambities mogen de nationale veiligheid niet in gevaar brengen of het staatstoezicht in gevaar brengen. De zaak benadrukt de bereidheid van de Chinese regering om in te grijpen in particuliere bedrijfsaangelegenheden wanneer zij een bedreiging voor haar politieke of veiligheidsbelangen waarneemt. 07.07.2021 https://thediplomat.com/2021/07/chinese-rideshare-giant-didi-in-hot-water/

[vii] Frans Vandenbosch 方腾波: Ik wil je baby niet stelen. 15.11.2024  https://yellowlion.org/i-dont-want-to-steal-your-baby/