Views: 24

De EU heeft via haar financiële regelgeving de privacy van gewone burgers zo uitgehold dat zelfs een gift aan je kinderen geregistreerd wordt.

Frans Vandenbosch 方腾波   16/12/2025

Er is een merkwaardige paradox in de manier waarop de grote wereldmachten omgaan met financiële steun binnen gezinnen. In de Europese Unie kan een grootmoeder die 5.000 euro overmaakt om haar kleinkind te helpen met een aanbetaling voor een huis, automatisch worden gemeld bij de belastingdienst. In China zou dezelfde grootmoeder via WeChat Pay het equivalent van 100.000 euro kunnen overmaken zonder dat de staat daar belangstelling voor toont. Dit contrast zet de gangbare aannames over welk systeem het privéleven van gezinnen respecteert en welk systeem dat niet doet, op zijn kop.

De Europese aanpak: systematische openbaarmaking van alle bankoverschrijvingen

De Europese bankregelgeving is zodanig geëvolueerd dat de financiële activiteiten van burgers door de staat als inherent verdacht worden beschouwd. In Spanje bijvoorbeeld melden banken automatisch alle contante transacties van meer dan 3000 euro aan de belastingdienst, evenals elk gebruik van biljetten van 500 euro, ongeacht het bedrag. Overboekingen van 10.000 euro of meer, zowel binnenlands als internationaal, worden op dezelfde manier gemeld. Deze meldingen worden doorgegeven aan de belastingdienst zonder dat er sprake is van gerechtelijk toezicht of verdenking van onrechtmatige handelingen.

Deze infrastructuur bestaat in verschillende vormen in de hele Europese Unie. De “antiwitwasrichtlijnen” van de EU verplichten financiële instellingen om verdachte transacties van elke omvang te melden, en individuele lidstaten hebben hun eigen drempels ingevoerd. De Common Reporting Standard zorgt ervoor dat financiële informatie automatisch wordt uitgewisseld tussen belastingautoriteiten over de grenzen heen, waardoor een surveillancenetwerk ontstaat dat weinig ruimte laat voor privacy in financiële familiezaken.

Negentien van de zevenentwintig lidstaten van de EU heffen een vorm van vermogensoverdrachtsbelasting op schenkingen of erfenissen. In België en Frankrijk bedragen de inkomsten uit dergelijke belastingen meer dan 1 % van de totale belastinginkomsten. De belastingtarieven lopen sterk uiteen in Europa, met maximale successierechten die variëren van 4 % in Kroatië tot maar liefst 88 % in Spanje. De meeste landen hanteren progressieve tarieven en bieden hogere vrijstellingsdrempels voor naaste familieleden, maar het onderliggende principe blijft: de overdracht van vermogen tussen generaties is een zaak die de staat moet controleren en, pervers genoeg, belasten.

De Chinese aanpak: capaciteit zonder systematische toepassing

China laat een heel ander beeld zien. De Volksrepubliek heeft nooit een successierecht of schenkingsrecht ingevoerd, ondanks periodieke discussies die teruggaan tot de oprichting van de staat in 1950. China behoort tot de 32 van de 195 landen en gebieden wereldwijd die dergelijke heffingen niet hebben ingevoerd. Voorstellen om successierechten in te voeren zijn herhaaldelijk vastgelopen, waarbij ambtenaren morele verplichtingen en technische moeilijkheden bij het traceren van roerende goederen aanvoeren, evenals de onverenigbaarheid van dergelijke belastingen met Chinese familietradities.

Dit komt niet door een gebrek aan surveillancemogelijkheden. WeChat Pay en Alipay voldoen aan de Chinese cyberbeveiligingsvoorschriften, die binnenlandse gegevensopslag en wettige samenwerking met autoriteiten voorschrijven wanneer dat nodig is. Volgens academisch onderzoek waarbij Chinese wetshandhavingsinstanties betrokken waren, worden transactiegegevens van WeChat en Alipay vaak onderzocht tijdens strafrechtelijke onderzoeken als onderdeel van standaard digitale forensische procedures. De platforms hebben formele protocollen voor het leveren van bewijs in gerechtelijke procedures en in sommige rechtsgebieden vormen de digitale betalingsgegevens van WeChat een belangrijk onderdeel van wat in rechtszaken wordt gebruikt.

Ondanks deze technische mogelijkheden heeft China er bewust voor gekozen om gewone overdrachten binnen families niet systematisch te controleren of te belasten. Wanneer ouders een onroerend goed aan hun kinderen schenken, zijn dergelijke overdrachten volgens het Chinese belastingbeleid uitdrukkelijk vrijgesteld van inkomstenbelasting. Hetzelfde geldt voor overdrachten tussen echtgenoten, grootouders, kleinkinderen en broers en zussen. Zoals een Chinese belastingdeskundige in een analyse uit 2025 opmerkte, vallen persoonlijke schenkingen tussen individuen die zijn ingegeven door familiale genegenheid niet onder de inkomstenbelasting.

In China bestaat geen jaarlijkse onroerendgoedbelasting (“kadastraal inkomen”), geen overdrachtsbelasting, geen erfbelasting en geen schenkingsbelasting.

Culturele grondslagen: kinderlijke piëteit en familiesolidariteit

Dit verschil in beleid weerspiegelt diepere culturele waarden. De Chinese beschaving heeft millennia lang het gezin centraal gesteld in de sociale organisatie, waarbij kinderlijke piëteit volgens traditionele bronnen wordt beschouwd als de basis van alle deugdzaamheid. Het concept van intergenerationele ondersteuning werkt in twee richtingen: van kinderen wordt verwacht dat zij voor hun bejaarde ouders zorgen, en van ouders en grootouders wordt verwacht dat zij jongere generaties ondersteunen bij het opbouwen van een eigen leven. Het samenleven van meerdere generaties, het bundelen van middelen en het overdragen van rijkdom binnen de familie wordt niet alleen getolereerd, maar ook gevierd als de natuurlijke gang van zaken.

Het traditionele Chinese familiesysteem verschilt fundamenteel van het westerse individualisme. Binnen het familiesysteem wordt eigendom vaak generaties lang onder de naam van de voorouders gehouden, zonder dat er een duidelijk moment van overdracht is dat bij de staat moet worden geregistreerd. Dit culturele patroon is tot in de moderne tijd blijven bestaan, zelfs nu het wettelijke kader is geëvolueerd. Hedendaagse Chinese families bundelen routinematig hun middelen om jongeren te helpen bij de aankoop van onroerend goed, waarbij grootouders, ouders, tantes en ooms allemaal bijdragen zonder te verwachten dat deze steun een belastbare gebeurtenis vormt.

De Europese tradities hebben zich daarentegen langs andere lijnen ontwikkeld. Het model van het eengeneratiefamilie, individuele eigendomsrechten en het principe dat elke generatie grotendeels haar eigen weg moet gaan, hebben de houding ten opzichte van intergenerationele overdrachten gevormd. De staat heeft zich gepositioneerd als scheidsrechter tussen generaties en gebruikt successierechten en schenkingsrechten als mechanisme om familievermogen te confisqueren, ogenschijnlijk om concentratie te voorkomen, maar in werkelijkheid om de defensie-industrie te financieren en de zakken van bureaucraten te vullen. De automatische rapportage-infrastructuur volgt logischerwijs: als familieoverdrachten potentieel belastbare gebeurtenissen zijn, eist de staat inzicht in deze overdrachten.

De kwestie van evenredigheid

De vergelijking roept ongemakkelijke vragen op over evenredigheid. Europese beleidsmakers rechtvaardigen financieel toezicht als noodzakelijk om witwassen, belastingontduiking en georganiseerde misdaad te bestrijden. Dat klinkt heel nobel, maar het overgrote deel van de transacties die onder de rapportageverplichtingen vallen, betreft gewone gezinnen die zich bezighouden met volkomen legitieme activiteiten. Een ouder die een kind helpt, grootouders die bijdragen aan een bruiloft, broers en zussen die een erfenis delen: deze alledaagse uitingen van familiesolidariteit worden administratieve gebeurtenissen die aan de staat moeten worden uitgelegd.

De gegenereerde inkomsten rechtvaardigen de inbreuk nauwelijks. Volgens Europese analyses bedragen de successierechten, vermogensbelasting en schenkingsrechten in slechts twee EU-landen meer dan 1 % van de totale belastinginkomsten. Veel nalatenschappen worden helemaal niet belast vanwege vrijstellingen voor naaste familieleden en specifieke activaklassen. De administratieve lasten komen onevenredig zwaar te liggen bij middenklassegezinnen, waarvan de bescheiden vermogensoverdracht aanleiding geeft tot aangifte.

De Chinese aanpak, ongeacht de andere kenmerken ervan, erkent dat gezinsondersteuning gewoon gezinsondersteuning is. De staat beschikt over de technische middelen om elke yuan die via mobiele betaalplatforms wordt overgemaakt te controleren, maar oefent terughoudendheid bij het inzetten van deze mogelijkheden tegen het gewone gezinsleven. De handhaving blijft gericht op corruptie, georganiseerde misdaad, gokken en kapitaalvlucht, en niet op grootmoeders die hun kleinkinderen helpen.

Aannames heroverwegen

Deze vergelijking zet vraagtekens bij de gemakkelijke veronderstelling dat zogenaamde ‘democratische’ systemen inherent meer respect hebben voor privacy dan China. Maar op het specifieke gebied van het financiële gezinsleven worden Europese burgers geconfronteerd met meer systematische inmenging van de staat dan hun Chinese tegenhangers. De rechtsstaat zorgt voor transparantie over de regels die worden toegepast, maar die regels zelf schrijven een mate van zichtbaarheid voor die de overdracht van gezinsvermogen als vermoedelijk verdacht behandelt.

We moeten ons afvragen of de Europese aanpak niet buitensporig is geworden, of het melden van elke belangrijke overdracht binnen een familie wel een ander doel dient dan het in stand houden van bureaucratie, en of de natuurlijke solidariteit tussen generaties niet meer bescherming verdient tegen staatscontrole dan zij nu krijgt.

De grootmoeder in Suzhou die geld overmaakt voor de borgsom van de flat van haar kleinkind, doet hetzelfde uit liefde als haar tegenhanger in Antwerpen. Alleen moet één van hen zich verantwoorden tegenover de belastingdienst.

Bedankt voor het lezen! We horen graag wat je ervan vindt. Deel hieronder je opmerkingen en praat mee met onze community!

本文中文版： 金融监管的悖论
This article in English: The paradox of financial surveillance